Van wettelijke verplichting naar strategisch inzicht

Stel je voor: je bent privacy officer en per 1 februari 2025 verplicht de AI Act te implementeren. Je team moet “AI-geletterd” zijn, maar wat betekent dat eigenlijk? Is het voldoende om te weten hoe je ChatGPT bedient, of moet je dieper graven?

Op 3 december verzorgde ik de Praktijkdag AI-geletterdheid voor Pont Academy in Amsterdam. Privacy officers uit uiteenlopende organisaties namen deel aan een intensieve dag waarin AI-geletterdheid verder ging dan tooling: het ging om strategisch inzicht, governance, en het vermogen om AI-systemen kritisch te beoordelen binnen het raamwerk van de AI Act en AVG.

Waarom deze workshop anders is

De afgelopen jaren heb ik mijn programma ontwikkeld en verfijnd op het gebied van AI-geletterdheid. Wat begon als een antwoord op de opkomende AI Act-verplichting, groeide uit tot mijn training die deelnemers gemiddeld met een 8,8 waarderen. Maar cijfers vertellen niet het hele verhaal.

Het verschil zit in de aanpak. Waar veel AI-docenten focussen op tools en technieken, leg ik de nadruk op de eigen context. Als adviseur voor de Europese Commissie sinds 2018, en met een achtergrond in onderwijskunde en verandermanagement, breng ik een perspectief mee dat verder kijkt dan de technologie zelf. Het gaat om wat AI betekent voor je organisatie, je processen, en de mensen die ermee werken.

Deze privacy officers zaten niet in een klaslokaal om te leren prompten. Ze waren er om te begrijpen hoe AI-systemen beslissingen nemen, hoe je bias herkent, wat transparantie echt betekent in de praktijk, en hoe je de AI Act vertaalt naar concrete acties in jouw organisatie.

De kern: van theorie naar praktijk

De workshop behandelde de essentiële grondslagen:

• AI in context: De geschiedenis en ontwikkeling van AI, niet als technische chronologie, maar als begrip van waar we nu staan en waarom dat belangrijk is voor governance.
• Hoe AI-systemen werken: In begrijpelijke taal, zonder technisch jargon. Genoeg om kritische vragen te kunnen stellen over betrouwbaarheid, nauwkeurigheid en onderliggende data.
• Ethiek in de praktijk: Niet alleen praten over principes als transparantie en fairness, maar ze toepassen in scenario’s die je als privacy officer daadwerkelijk tegenkomt.
• AI Act en AVG: De vertaalslag van wetgeving naar dagelijkse besluitvorming, met concrete handvatten voor risicobeheersing.
• De toekomst van werk: Welke competenties je organisatie nodig heeft in een AI-gedreven omgeving.

Maar het échte verschil zat in de praktijkcases. We analyseerden situaties die de deelnemers herkenden uit hun eigen werkcontext. We bespraken waar risico’s ontstaan, hoe je die identificeert, en welke mitigerende maatregelen je kunt nemen. De hands-on workshop met AI-tools ging niet over “hoe werkt ChatGPT”, maar over hoe je veilig, effectief en privacy-bewust prompts schrijft binnen je professionele rol.

Wat deelnemers zeiden

Eén van de privacy officers vatte het samen: “Meer geleerd dan ik verwacht had.”

Dat is precies waar het om gaat. Deze professionals kwamen binnen met een bepaalde verwachting, misschien een theoretische uiteenzetting, misschien een tool-demonstratie. Wat ze kregen was strategisch inzicht gekoppeld aan praktische toepasbaarheid. Ze gingen naar huis met een AI-geletterdheidscertificaat, ja, maar belangrijker: met het vermogen om AI-systemen in hun organisatie kritisch te beoordelen en de juiste vragen te stellen.

De feedback bevestigde wat ik in mijn werk steeds weer zie: organisaties hebben geen standaard “tooltjes-training” nodig. Ze hebben begeleiding nodig van iemand die de strategische context begrijpt, die ervaring heeft met implementatie bij verschillende organisaties, en die complexe materie kan vertalen naar handelbaar advies.

Maatwerk maakt het verschil

Deze open inschrijvingstraining bij Pont Academy bereikte gemotiveerde professionals. Maar de meeste organisaties die ik begeleid, kiezen voor een andere, veel effectievere (en vaak ook efficiëntere) aanpak: incompany trainingen of volledig op maat ontwikkelde programma’s.

Waarom? Omdat AI-geletterdheid in een organisatie niet losgelaten kan worden van de specifieke context van die organisatie. Welke AI-systemen gebruik je al? Welke risico’s zijn relevant voor jouw sector? Hoe ziet jouw governance-structuur eruit? Welke rol speelt AI in jullie strategische plannen?

Als je een heel team of afdeling AI-geletterd wilt maken, bereik je veel meer door iedereen tegelijk op hetzelfde niveau te brengen, met voorbeelden uit jullie eigen praktijk, in jullie eigen tempo. Dat is geen luxe, dat is effectief leren en daarmee effectieve implementatie van de AI Act.

AI-geletterdheid als strategische keuze

De AI Act-verplichting vanaf 1 februari 2025 vraagt meer van organisaties dan het afvinken van een compliancy-checklist. Het vraagt om een fundamenteel begrip van wat AI is, hoe het werkt, en welke impact het heeft op je organisatie en de mensen die erin werken.

Organisaties die AI-geletterdheid serieus nemen, die het zien als strategische noodzaak in plaats van wettelijke last, kiezen voor programma’s die verder gaan. Programma’s die aansluiten bij hun specifieke uitdagingen, hun sector, hun cultuur. Programma’s die teams niet alleen compliance geven, maar inzicht, kritisch denkvermogen, en handelingsperspectief.

Of je nu privacy officer bent, compliance manager, bestuurslid, of verantwoordelijk voor HR en talentmanagement, AI raakt aan wat je doet. De vraag is niet of je je hierin gaat verdiepen, maar hoe grondig je dat doet, en met wie.

Volgende stappen

Als deze aanpak resoneert met wat jouw organisatie nodig heeft, laten we dan in gesprek gaan. Ik ontwikkel programma’s die passen bij waar jij staat:

• Voor teams: Incompany trainingen waarin je hele afdeling tegelijk AI-geletterd wordt, met jullie eigen cases en uitdagingen centraal.
• Voor organisaties: Strategische begeleiding bij het opzetten van AI-governance, van beleid tot implementatie.
• Voor bestuurders: Executive sessions waarin we de business impact van AI vertalen naar besluitvorming op strategisch niveau.

De privacy officers die op 10 december in Amsterdam zaten, gingen naar huis met meer dan een certificaat. Ze gingen naar huis met begrip, vertrouwen, en de tools om AI-systemen in hun organisatie verantwoord en effectief te begeleiden.

Dat is wat AI-geletterdheid zou moeten zijn. Niet alleen weten wat AI is, maar begrijpen wat het betekent voor jouw organisatie en hoe je er strategisch mee omgaat.

Wil je weten hoe een op maat ontwikkeld AI-geletterheidsprogramma eruitziet voor jouw organisatie? Neem contact op voor een vrijblijvend gesprek over de mogelijkheden.